De uitspraken van Trump over het annexeren van Groenland
De Amerikaanse president Donald Trump heeft aangegeven dat hij serieus overweegt Groenland te annexceren en heeft zelfs niet uitgesloten dat hij het gebied met geweld zou kunnen innemen. Hoewel dergelijke verklaringen niet nieuw voor hem zijn—hij had tijdens zijn eerste termijn al de mogelijkheid besproken om het eiland te kopen—zijn recente versterkingen van zijn retoriek zorgwekkend, vooral na de ongekende militaire operatie in Venezuela vorige week. Dit heeft geleid tot hogere alarmbellen bij deskundigen en politieke leiders in Denemarken en de regio.
De beweegredenen van Trump voor het claimen van Groenland
Nationaal veiligheidsargumenten
Groenland, gelegen ten noordoosten van Canada en een semi-autonoom gebied binnen Denemarken, bevindt zich strategisch tussen de VS, Rusland en Europa en heeft een bevolking van nauwelijks 57.000. Het gebied biedt een uniek geopolitiek voordeel, omdat het cruciaal is voor de Amerikaanse balistiekraketschild en al een grote Amerikaanse militaire basis herbergt. Trump betoogt dat de VS het land nodig heeft voor nationale veiligheid, met name voor de Europese veiligheid, en benadrukt dat dit dringend is. Hij stelde eerder dat de VS Groenland “noodzakelijk” heeft en dat het “heel belangrijk” is voor de veiligheid van de Verenigde Staten, Europa en de vrije wereld.
Vertraging in plannen en diplomatieke procedures
Tot nu toe heeft Trump geen vaste tijdlijn gegeven voor een mogelijke actie, maar benadrukt dat hij zeer serieus is over zijn intenties. Eind december benoemde hij Jeff Landry, gouverneur van Louisiana, tot speciale gezant voor Groenland, met de opdracht om de territoriale integratie te bevorderen. Eerder spottte hij over lokale inspanningen om het eiland te verdedigen, door te zeggen dat de inzet van honden sleeën geen match zou vormen voor “Russische en Chinese schepen” die volgens hem in de omgeving actief zouden zijn.
Zijn er echt veiligheidsrisico’s in Groenland?
Experts zoals Peter Viggo Jakobsen, verbonden aan de Koninklijke Deense Defensieacademie, betwisten de beweringen van Trump dat Rusland en China een bedreiging vormen rond Groenland. Jakobsen stelt dat dergelijke beschuldigingen fictief zijn en dat er geen onmiddellijke veiligheidsdreiging is. China opereert geen oorlogsschepen of onderzeeërs in het Arctisch gebied en Rusland legt af en toe een onderzee near Groenland, maar dat vorm geen onmiddellijke gevaar. Hij benadrukt dat de VS al sinds de Tweede Wereldoorlog feitelijk controle heeft over Groenland, waarbij het bestaande verdigingsverdrag met Denemarken de uitbreiding van Amerikaanse militaire activiteiten toestaat.
Militaire en diplomatieke invloed
De Amerikaanse militaire aanwezigheid in Groenland is dus al stevig verankerd. Trump zou slechts de formele goedkeuring van Nuuk en Kopenhagen nodig hebben om verder te gaan, maar heeft dat tot nu toe niet gedaan. Volgens Jakobsen suggereert dit dat de annexatieplannen meer gericht zijn op economische belangen dan op veiligheidsredenen.
Rijkdom aan natuurlijke hulpbronnen
Naast strategische ligging bezit Groenland ook aanzienlijke natuurlijke hulpbronnen, waaronder zeldzame aardmetalen die nodig zijn voor telecommunicatie, uranium, olie en aardgas. De aardgasreserves worden momenteel minder onbereikbaar, waardoor andere landen zoals de VS geïnteresseerd raken in exploitatie. China levert momenteel het grootste deel van dergelijke mineralen, en de VS wil ook profiteren van dichtbij gelegen bronnen. Volgens Jakobsen wil Trump volledige controle over deze hulpbronnen, wat volgens hem een hoofddoel is achter de plannen om Groenland te annexeren.
Vergelijkingen met Venezuela en de geopolitieke ambitie
Jakobsen wijst op een parallel tussen de plannen rond Groenland en de Amerikaanse aanpak in Venezuela, waar de VS mikte op de olievelden en de afzetting van president Nicolas Maduro. Trump stelde dat de olievoorraden in Venezuela de drijfveer vormen voor het beleid tegen Maduro, en hij heeft toegegeven dat economische belangen, zoals de controle over olie, een rol spelen. Desalniettemin blijft Trump beweren dat zijn enige doel de nationale veiligheid is.
Reacties van de Deense en Groenlandse leiders
De Deense premier Mette Frederiksen waarschuwde dat een militaire aanval van de VS op Groenland-catastrofale gevolgen zou hebben voor de NAVO, waarvan Groenland en Denemarken deel uitmaken. Volgens haar zou een dergelijke aanval de gezamenlijke verdediging onder Article 5 ondermijnen, wat betekent dat een aanval op één lid wordt beschouwd als een aanval op allen. Premier Jens-Frederik Nielsen van Groenland nam afstand en benadrukte dat Groenland een democratisch land is en niet te vergelijken is met Venezuela, waar de presidentsverkiezingen recent controversieel waren.
Frederiksen waarschuwde dat Trump serieus moet worden genomen wanneer hij zegt Groenland te willen, en bevestigde dat Denemarken en Groenland tegen dergelijke plannen zijn. Europese leiders, waaronder Sir Keir Starmer en Emmanuel Macron, benadrukten dat Groenland aan zijn bewoners toebehoort en dat alleen zij samen met Denemarken beslissen over het gebied.
Het gevaar voor NAVO en de Amerikaanse strategie
Volgens militaire analist Michael Clarke zou het geforceerd innemen van Groenland door de VS de geloofwaardigheid van de NAVO als collectieve verdediging ondermijnen. Deborah Haynes, een veiligheidsdeskundige, denkt dat dit weinig zal afdoen aan de kracht van de VS binnen de alliantie, omdat de VS de sterkste lidstaat blijven. Ze suggereert dat Trump gokt dat de rest van de NAVO meer afhankelijk is van Amerikaanse militaire macht dan andersom, waardoor hij mogelijk denkt dat hij een landbegroting zou kunnen maken zonder dat de andere landen dat effectief kunnen tegenhouden.
