De claims van Trump over Groenland en de achterliggende beweegredenen
De Amerikaanse president Donald Trump heeft aangekondigd dat hij een golf van toenemende importtarieven zal invoeren op het Verenigd Koninkrijk en zeven andere Europese landen totdat de Verenigde Staten groen licht krijgen om Groenland te kopen. Eerder had hij aangegeven serieus te overwegen het uitgestrekte Deense gebied te annexeren en heeft hij niet uitgesloten dit met geweld te doen.
Volgens Trump is Groenland essentieel voor de nationale veiligheid van de Verenigde Staten. Het eiland, gelegen ten noordoosten van Canada, is sinds eeuwen een semi-autonome Deense gebied en ligt strategisch tussen de Verenigde Staten, Rusland en Europa. Met een bevolking van slechts 57.000 mensen biedt Groenland een unieke geopolitieke positie die al meer dan 150 jaar door Amerikaanse beleidsmakers wordt genoemd.
De ligging maakt het eiland van groot belang voor het Amerikaanse ballistische raketverdedigingssysteem. Naast de strategische ligging huisvest Groenland al een grote Amerikaanse militaire basis. Trump heeft tijdens zijn eerste termijn al eens gespeculeerd over de mogelijkheid om Groenland te kopen, en recentere uitlatingen duiden erop dat hij de voordelen voor de nationale veiligheid steeds benadrukt. Tijdens een interview met NBC News deze maand stelde hij dat de VS Groenland nodig had, niet alleen voor de veiligheid van Noord-Amerika en Europa, maar ook voor de bredere wereld.
Hij benadrukte dat hij geen vaste tijdlijn had voor acties, maar dat hij erg serieus was over zijn plannen. In december stelde hij de gouverneur van Louisiana, Jeff Landry, aan als speciale gezant voor Groenland, met de taak om de territoriale integratie in de VS te bevorderen. Trump had eerder de pogingen van lokale autorités om Groenland te verdedigen belachelijk gemaakt door de eilandbewoners te stellen dat hun inspanningen onvoldoende waren in vergelijking met de schepen van Rusland en China, die volgens hem overal in de regio aanwezig waren.
Bestaat er daadwerkelijk een nationale veiligheidsdreiging in Groenland?
Peter Viggo Jakobsen, universitair docent aan de Koninklijke Deense Defensieacademie, weersprak de beweringen van Trump dat Russische en Chinese schepen een dreiging vormden rond Groenland. Volgens hem is er geen acuut probleem dat opgelost moet worden en is de dreiging die Trump schetst gebaseerd op fictieve scenario’s. China zou geen oorlogsschepen of onderzeeërs in het Arctisch gebied exploiteren en Rusland zou af en toe een onderzeeër nabij Groenland opereren, maar dat is alles.
Jakobsen stelt dat Groenland in feite al sinds de Tweede Wereldoorlog onder de feitelijke militaire controle van de Verenigde Staten staat. Het bestaande bases- en samenwerkingsovereenkomst met Denemarken geeft de VS toestemming om hun militaire aanwezigheid uit te breiden en nieuwe bases te ontwikkelen indien nodig. Volgens hem zou Trump de Amerikaanse militaire belangen in Groenland eenvoudig door overleg met Nuuk en Kopenhagen kunnen versterken, maar dat heeft hij niet gedaan. Dit wijst erop dat de doelstellingen van de president niet primair met nationale veiligheid te maken hebben, maar mogelijk andere motieven.
De natuurlijke rijkdommen van Groenland
Naast zijn strategische ligging bezit Groenland aanzienlijke natuurlijke hulpbronnen. Het eiland herbergt waardevolle mineralen, zoals zeldzame aardmetalen die essentieel zijn voor telecommunicatie, en ook uranium. Daarnaast liggen er biljoenen mannelijke barrels olie en een grote voorraad aardgas, die voorheen ontoegankelijk waren maar momenteel steeds beter bereikbaar worden.
Veel van deze mineralen worden momenteel voornamelijk door China aangevoerd. Andere landen, waaronder de Verenigde Staten, tonen interesse in de potentiële bronnen dicht bij huis. Jakobsen stelt dat Trump volledige controle over de hulpbronnen van Groenland wil, wat volgens hem de werkelijke reden is achter zijn doelen voor annexatie. Hij vergelijkt dit met de Amerikaanse strategie in Venezuela, waar oliehuishoudens een belangrijke drijfveer waren voor de Amerikaanse interventie. Trump heeft recent echter verklaard dat resourcebelangen niet de motivation vormen en dat zijn enige zorg nationale veiligheid is.
Reactie op de uitspraken van Trump
De Deense premier Mette Frederiksen waarschuwde voor de desastreuze gevolgen als Trump Groenland met geweld zou proberen te annexeren. Ze stelde dat een aanval op een NAVO-lid zoals Groenland de volledige werking van het bondgenootschap zou ondermijnen. Volgens haar is het Artikel 5 van het NAVO-verdrag, dat een aanval op één lid beschouwt als een aanval op allemaal, het fundament onder de alliantie.
De premier van Groenland, Jens-Frederik Nielsen, nuanceerde de situatie door te stellen dat de situatie niet vergelijkbaar is met Venezuela, omdat de Deense en Groenlandse volgzame regeringen niet denken dat een overname overnacht zou plaatsvinden. Hij benadrukte dat Groenland een democratisch land is en niet vergeleken kan worden met Venezuela. Frederiksen waarschuwde dat Trump serieus genomen moet worden wanneer hij beweert Groenland te willen annexeren en herhaalde dat zowel Denemarken als Groenland geen intentie hebben om lid te worden van de Verenigde Staten.
Een gezamenlijke verklaring van Europese leiders, waaronder Sir Keir Starmer en Emmanuel Macron, benadrukte dat Groenland toebehoort aan haar inwoners en dat het uitsluitend een zaak is voor Denemarken en Groenland om over te beslissen.
NATO en de gevolgen van een Amerikaanse aanval op Groenland
Volgens militaire analist Michael Clarke zou de forceuze Amerikaanse binnenkomst op Groenland de geloofwaardigheid van de NAVO als verzameling van landen volledig ondermijnen. De beveiligings- en defensieverslaggever Deborah Haynes meent dat, ondanks de waarschuwingen, de Verenigde Staten de andere NAVO-landen niet effectief zou kunnen weerhouden door militaire middelen te gebruiken.
Haynes wijst erop dat Trump mogelijk gokt dat Washington wegkomt met een landgrap in het Arctisch gebied, omdat NAVO-lidstaten meer afhankelijk zijn van de Amerikaanse militaire macht en technologie. Ze stelt dat de andere lidstaten het zich niet kunnen veroorloven de VS te confronteren en dat een breuk in de alliantie de andere landen als de grootste verliezers zou laten zien.
