Volgens een rapport van het Royal United Services Institute (RUSI), een denktank die zich bezighoudt met defensie en veiligheidskwesties, worden inlichtingendiensten die gelieerd zijn aan het Kremlin steeds vaker ingezet om onbewuste individuen online te verleiden. Onder hen bevinden zich ook Oekraïners, die worden geworven om destabiliserende activiteiten uit te voeren in Europa.
Toename van sabotage door Russische spionnen in Europa
Recente onderzoeken tonen aan dat Russische spionnen toenemend Oekraïners rekruteren om uitslaande branden en andere vormen van sabotage te plegen met als doel de NAVO te ondermijnen en de publieke opinie tegen Oekraïne te keren. Inlichtingendiensten die verbonden zijn met het Kremlin proberen via communicatieapps zoals Telegram en gamingplatforms onbewuste personen te benaderen en hen te laten functioneren als ‘wegwerpartikelen’. Deze individuen worden ingezet voor het uitvoeren van brandstichting, vandalismedaden en andere vijandelijkheden.
Naast Oekraïners worden er ook mensen van andere nationaliteiten geworven. Het rapport benadrukt dat geld hierbij vaak de belangrijkste motivatie is. Jongeren, migranten en ouderen met militaire ervaring uit de Sovjettijd worden als bijzonder vatbaar voor rekrutering gezien.
Een ‘gig-economie’ voor sabotage
De beloningen variëren van enkele honderden tot duizenden euro’s, meestal betaald in cryptocurrency, waardoor het voor onderzoekers moeilijk is om de financieringsbronnen te traceren. Het rapport, getiteld “Responding to Russian Sabotage Financing”, stelt dat de methoden van rekrutering en taakverdeling zijn veranderd van de traditionele aanpak tijdens de Koude Oorlog. Tegenwoordig verloopt het proces op afstand, freelancebasis en is het moeilijk te bewijzen dat Rusland er direct achter zit.
Volgens het rapport wordt sabotage nu vaker uitbesteed aan goedkope, wegwerpbisschoppen binnen een zogenoemde ‘gig-economie’ van Russische destabilisatie.
Toename van sabotage-incidenten in Europa
Nadat Rusland ontkent dat het een expansieve sabotagecampagne voert, blijkt uit cijfers dat het aantal sabotage- en arsoneschandalen verband houdend met Rusland in Europa is gestegen tot 34 in 2024. Dit is een aanzienlijk stijging ten opzichte van 12 in het voorgaande jaar en slechts twee in 2022.
De auteurs van het rapport stellen dat deze tactiek van opzettelijk plausible deniability gecreëerde activiteiten zich heeft ontwikkeld tot een systematische en op geografische doelwitten gerichte dreiging. Zij roepen NAVO en de Europese Unie op om hun aanpak te intensiveren door bijvoorbeeld definities van sabotage te standaardiseren en terrorisme-wetgeving te gebruiken om illegale financieringsnetwerken te bestrijden.
Red lines van NATO onder druk
Het rapport benadrukt dat ook kleine incidenten niet los moeten worden gezien, maar geanalyseerd moeten worden als onderdeel van een bredere campagne. Collectief vormen deze acties een patroon dat bedoeld is om de steun voor Oekraïne te ondermijnen, de grenswaarden van NAVO-landen te testen en het vertrouwen in westerse veiligheidsystemen te ondermijnen.
Wegwerpartikelen in sabotage
De focus ligt op activiteiten die onder de grens van een conventionele oorlog vallen, zoals het beschadigen van onderzeese kabels, het in brand steken van doelen, vandalisme en verkenningsactiviteiten. Het rapport stelt dat door de expulsion van Russische inlichtingendiensten uit Europa, de spionnen steeds meer afhankelijk worden van tussenpersonen en ‘wegwerpartikelen’, waaronder ook veel Oekraïners.
Hierbij wordt opgemerkt dat het behandelen van deze acties als losstaande gebeurtenissen, zonder de bredere context, kan leiden tot anti-Oekraïense sentimenten en het publieke vertrouwen in Oekraïne ondermijnen. Sommige Oekraïners wisten niet eens wat de ware aard van hun taken was, aldus het rapport.
Verhoogde risicofactoren en recente incidenten
Het rapport wijst op de situatie in Polen, dat herhaaldelijk doelwit is van hybride aanvallen gekoppeld aan Rusland. Zo werden tussen 2023 en 2025 meerdere sabotage gerelateerde arrestaties gedaan, waarbij veel Oekraïners betrokken waren. Een voorbeeld hiervan was een explosie in november 2025 op een spoorlijn die hulpgoederen naar Oekraïne transporteert. Onderzoeken wijzen uit dat twee Oekraïense verdachten naar Wit-Rusland vluchtten, terwijl anderen werden aangehouden.
De Poolse premier noemde het incident een ‘ongekende daad van sabotage’.
