De ernst van de situatie volgens de Britse premier
Op maandag 19 januari 2026 hield de Britse premier een spoedconferentie in de briefingruimte van Downing Street, waarbij hij de situatie beschreef als de meest ernstige crisis in de trans-Atlantische relatie in tientallen jaren. Hij sprak openhartig over de onzekerheden die deze situatie met zich meebrengt en waarschuwde dat de gevolgen verstrekkend kunnen zijn, vooral als president Donald Trump daad bij het woord voegt en dreigt met tariefmaatregelen tegen het Verenigd Koninkrijk en met onderhandelingen over de controle van Groenland.
Politieke standpunten en oproepen tot vastberadenheid
De premier benadrukte dat het Verenigd Koninkrijk in zijn standpunt onbuigzaam blijft wat betreft Groenland, ongeacht de mogelijke gevolgen. Hij herinnerde de Verenigde Staten eraan dat allianties gebaseerd zijn op partnerschap en niet op druk. Tegelijkertijd probeerde hij de spanningen te verminderen door het belang van de Britse-Amerikaanse relatie te onderstrepen en geen directe dreiging tot retaliation te uiten. Hoewel het niet uitgesloten is dat het VK tarieven zou kunnen opleggen, wordt dit momenteel niet als de voorkeursoptie beschouwd en wordt er de voorkeur gegeven aan andere diplomatieke wegen.
De Europese positie en mogelijke handelsmaatregelen
De Europese Unie overweegt later deze week een pakket aan tarifaire maatregelen, dat mogelijk op donderdag wordt aangekondigd. Het Verenigd Koninkrijk heeft zich op dit moment niet aangesloten bij de EU in het voorbereiden van retaliatie, hoewel een dergelijke stap niet volledig wordt uitgesloten. De Britse regering heeft aangegeven voorlopig geen grote hernieuwde plannen te hebben om deel te nemen aan multilaterale besprekingen, zoals de top in Davos, vooral omdat de onderwerpen op de agenda momenteel niet urgent lijken te zijn.
Internationale reacties en de onderliggende kwesties
De Poolse minister van Buitenlandse Zaken en voormalig premier Lars Rasmussen benadrukte in Londen dat de situatie zorgvuldig moet worden gemanaged. Hij beschreef een ontmoeting met vice-president JD Vance en secretaris van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, waarin hij de indruk kreeg dat de Amerikaanse president geïnteresseerd is in het verwerven van Groenland. Rasmussen stelde dat de onderhandelingen zich vooral hebben gericht op het verplaatsen van gesprekken van sociale media naar een vertrouwelijke vergaderruimte, met het oog op het vermijden van escalatie.
De diepte van de breuk tussen de partners
Rasmussen waarschuwde dat de Amerikaanse president zich mogelijk niet aan de afspraken houdt, en dat de diepe meningsverschillen zich onder meer uiten in een dreiging van de VS om hogere tarieven op het Verenigd Koninkrijk en andere Europese landen op te leggen. Daarnaast suggereerde hij dat de situatie kan leiden tot een grote breuk binnen de NAVO, vooral als de VS militair ingrijpt in Groenland, wat de onderlinge samenwerking onder druk zet en mogelijk een handelsoorlog ontketent. Zo’n conflict kan verder leiden tot de Amerikaanse terugtrekking uit Oekraïne en het stimuleren van Russische agressie.
De onderliggende belangen en de invloed op wereldwijde orde
Het is verontrustend dat het zich een jaar na de aantreden van Trump afspeelt, gezien de lange geschiedenis van de trans-Atlantische samenwerking die nu onder druk staat. Trump’s assertieve beleid en het gebruik van machtsuitoefening in plaats van het hanteren van de internationale rechtsorde, zoals die sinds de Tweede Wereldoorlog bestaat, ondermijnen het wereldwijde ordeningsprincipe. Een escalatie in Groenland zou niet alleen de NAVO schaden, maar mogelijk ook leiden tot destabilisatie in Europa en Rusland aan de rand ervan.
De rol van de Amerikaanse domestische politiek
President Trump lijkt erop voorbereid zijn machtspositie te gebruiken om Europese landen te beïnvloeden, en het zal weinig gaan helpen dat hij komende woensdag naar de World Economic Forum in Davos vertrekt. Het wordt vooral binnen de Amerikaanse politiek bekeken of congresleden, zoals de Republikeinse leider in het Huis van Afgevaardigden Mike Johnson, druk kunnen uitoefenen op Trump. De hoop voor Europa is dat het Congres een sane koers kan bepalen, aangezien de trans-Atlantische relatie meer is dan één man en op structurele belangen rust.
