De omstandigheden rondom Dawn Sturgess’ overlijden
Volgens rapporten was de toestand van Dawn Sturgess, 44 jaar, “onhaalbaar overlevend” nadat zij onwetend zichzelf had blootgesteld aan novichok uit een parfumflesje dat was achtergelaten door een Russische militaire sabotagegroep. Zij overleed op 8 juli 2018, slechts iets meer dan een week nadat zij was gespuit met de zenuwchemicalie die haar partner, Charlie Rowley, 52 jaar, haar had gegeven in een parfumfles in de nabijgelegen plaats Amesbury, op 30 juni 2018.
Rowley was ernstige gezondheidsproblemen overgehouden maar overleefde het incident. Sturgess had samen met haar man en haar partner’s bewuste handeling geen idee dat zij met een giftige stof in aanraking kwam. De rapportage stelt dat ze medische zorg kreeg die ‘volledig passend’ was, maar dat haar toestand vanaf het begin als ‘onoverkomelijk’ werd beschouwd.
Het doelwit en de betrokkenen van de Russische aanval
De aanval op de voormalig Russische spion Sergei Skripal, 74 jaar, en zijn dochter Yulia, 41 jaar, had tot doel hem uit te schakelen en werd uitgevoerd door agenten die onder het aliasgebruik medische en logistieke middelen leverden. Volgens het uitgebreide rapport van de openbare enquête waren de betrokken Russische agenten. Ze identificeerden zich als Alexander Petrov, 46, en Ruslan Boshirov, 47.
De twee arriveerden in Londen vanuit Moskou, samen met een andere agent genaamd Sergey Fedotov, om Skripal te vermoorden op 2 maart 2018. Ze brachten de Nina Ricci-fles die het novichok bevatte naar Salisbury, en gebruikten vermoedelijk hetzelfde flesje om het zenuwmiddel op de deurknop van Skripal aan te brengen, voordat ze het ‘onzorgvuldig’ achterlieten om later te worden gevonden.
De operationele details en de betrokkenheid van de hoogste niveaus
Volgens het rapport moet de operatie door de hoogste niveaus van de Russische staat zijn goedgekeurd, met Vladimir Poetin als mogelijk verantwoordelijke. Het gebruik van het uiterst giftige zenuwmiddel in een drukke stadscentrum wordt omschreven als een ‘schokkend roekeloos’ handelen dat een ‘volledig voorzienbaar’ risico inhield voor omstanders en onschuldige mensen.
De enquête concludeerde dat de Russische overheid verschillende fouten had gemaakt in de management van de zaak, onder meer in de manier waarop risico’s werden beoordeeld en de preventieve maatregelen die werden genomen. Er werd gerapporteerd dat er geen verplichting was voor het publiek om niets op te rapen dat ze niet zelf hadden laten vallen, wat destijds als een redelijke keuze werd gezien.
De reactie van Rusland en de internationale context
De Russische ambassade ontkende alle betrokkenheid bij de aanval op de Skripals en benadrukte dat de beschuldigingen onderdeel waren van een Britse samenzwering. Desondanks wees het rapport op overweldigend bewijs dat het een Russische staatsactie was, gericht niet alleen op vergelding, maar ook als een duidelijke boodschap dat Rusland bereid was tot beslissende acties in haar eigen belang.
Het rapport voortsuggesteerde dat het gebruik van het zenuwmiddel, en de wijze waarop de aanval werd uitgevoerd, niet alleen roekeloos was, maar ook veel beter had kunnen worden beheerd door de autoriteiten van Rusland. Gedetailleerde risicoanalyses en preventieve strategieën waren echter onvoldoende of niet adequaat uitgevoerd.
Verantwoordelijkheid en implicaties
De voorzitter, Lord Hughes, stelde dat het operatieniveau en de leiding goedgekeurd moesten zijn door de hoogste instantie, waarmee hij de betrokkenheid van Poetin niet uitsloot. Hij stelde dat de agenten die de aanslag pleegden ‘moreel verantwoordelijk’ waren voor Sturgess’ dood en dat degenen die hen hadden gestuurd of hen hadden geholpen in Rusland en elders, ook verantwoordelijk waren.
Het rapport bevatte ook kritische opmerkingen over de managementpraktijken van de autoriteiten, zoals het ontbreken van regelmatige schriftelijke risicobeoordelingen en het feit dat er geen uitgebreide trainingen waren voordat gebruik werd gemaakt van een zenuwmiddel in een Engelse stad.
Slotbeschouwing
De spraakmakende zaak endigde met de vaststelling dat het niet mogelijk was te bepalen waar Rowley het flesje had gevonden, maar dat het waarschijnlijk binnen enkele dagen na het verlaten ervan op 4 maart was. Dit creëert een duidelijke causale verbinding met de dood van Sturgess. Verder werd benadrukt dat het gebruik van het zenuwmiddel in een dergelijke setting als onvoorstelbaar riskant en roekeloos werd beschouwd, vooral gezien de potentiële slachtoffers onder de niet-bedoelde derden.
