Presidentiële opmerkingen tijdens vlucht in de VS
In de vroege uren van de nacht op vrijdag sprak de Amerikaanse presidentDonald Trump vanuit Air Force One met verslaggevers over de actuele situatie in Iran. Tijdens het gesprek kondigde hij aan dat de Amerikaanse militaire leiding overweegt “zeer ingrijpende opties” te gebruiken in reactie op de recente onrust in het land. Daarnaast vermeldde hij dat Iran namens de protestanten onderhandelingen had voorgesteld, nadat hij eerder dreigde te interveniëren om de demonstranten te ondersteunen. Hij stelde dat de Amerikaanse regering in gesprek is met Teheran over een mogelijke ontmoeting, maar dat steeds meer tekenen wijzen op de noodzaak tot actie voordat zo’n bijeenkomst plaatsvindt. Trump benadrukte dat Iran wil onderhandelen, maar dat de situatie op dit moment de overhand heeft gekregen in de besluitvorming.
Huidige stand van het conflict en internationale communicatie
De internetconnectiviteit in Iran is sinds meer dan 84 uur ernstig verstoord, aldus het cybersecuritywaakhond NetBlocks. Voor het merendeel van deze periode was de toegang tot het internet gelimiteerd tot ongeveer 1% van gebruikelijke niveaus, wat het moeilijk maakt om het volledige beeld van de gebeurtenissen ter plaatse te krijgen. De communicatie via telefoonlijnen is eveneens onderbroken, waardoor het moeilijk wordt om de omvang van de protesten en het aantal slachtoffers vast te stellen. Volgens de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights Activists News Agency (HRANA) zijn inmiddels meer dan 500 mensen omgekomen tijdens de protesten, een aanzienlijke stijging vergeleken met vorige weken. Na een weekend van gewelddadige confrontaties werden 116 doden geregistreerd; in totaal heeft HRANA 579 meldingen van overlijden ontvangen die nog worden onderzocht, wat het totaal op meer dan 1.100 brengt. Daarnaast zijn meer dan 10.681 personen gearresteerd en naar gevangenissen gebracht.
Gewelddadige confrontaties en slachtoffers
De meeste slachtoffers zouden zijn gevallen door het gebruik van traangas, live ammunition en kogels uit jachtgeweren, meestal vanuit korteafstandshuishoudingen. Vanwege de internet- en communicatiestoring is het moeilijk om de daadwerkelijke omvang van de protesten te bepalen, en de Iraanse regering heeft geen cijfers over het totale aantal slachtoffers vrijgegeven. Buiten Iran is het observeren van de protesten bemoeilijkt, hoewel er vanuit internationale bronnen aanwijzingen zijn dat de situatie snel escaleert.
Politieke reacties en militaire dreiging
Donald Trump stelde dat Iran’s regering voorstellen had gedaan voor onderhandelingen, maar dat de VS mogelijk vooraf actie moeten ondernemen vanwege de toenemende sterfte en arrestaties. Hij stelde dat de VS bereid is te reageren met kracht, en bij geruchten over Iraanse represailles zei hij dat Washington ‘ze harder zal treffen dan ooit tevoren’. Bovendien benadrukte hij dat Teheran wil onderhandelen, hoewel nog niet duidelijk was of er daadwerkelijk een vergadering gepland wordt.
Repressie en de reactie van Iran
De Iraanse autoriteiten beschrijven de demonstranten als vandalen en roepen hun aanhangers op tot pro-regeringsmarsen. De revolutionaire garde van Iran heeft in officiële verklaringen de uitspraken van Trump en de Amerikaanse dreigingen bekritiseerd door hem een ‘clown en crimineel’ te noemen en te stellen dat hij geweld en terrorisme in Iran ondersteunt. In een verklaring van semi-officieel Tasnim werd gesproken over een ‘uitbreiding van de 12-daagse oorlog’, verwijzend naar het conflict tussen Iran en Israël dat in juni vorig jaar uitbrak. De garde stelt verder dat de Amerikaanse president niet zal weerstaan aan de negatieve internationale opinie, maar dat hij een harde reactie kan verwachten van Iran, dat beschuldigd wordt van het ondersteunen van geweld en extremisme in eigen land.
Situatie op het veld en slachtoffergegevens
HRANA rapporteert dat het dodental in Iran inmiddels is opgelopen tot 544, waarvan 483 protestanten, 47 leden van het Iraanse leger of wetshandhavingsdiensten, en acht kinderen. Daarnaast zijn vijf niet-protesterende burgers onder de slachtoffers genoteerd. Naar schatting zijn tot nu toe ruim 10.681 personen gearresteerd. Een opvallend incident betreft Robina Aminian, een 23-jarig student die op 9 januari werd neergeschoten tijdens de protesten en later haar lichaam werd begraven in een geheime locatie. Volgens rapporten probeert het regime grote rouw en massale betogingen te voorkomen, vergelijkbaar met de berichtgeving tijdens de revolutie van 1979.
Gezamenlijke internationale reactie en toekomstige plannen
According meerdere bronnen, waaronder de Jerusalem Post, overweegt de Amerikaanse president om in Iran in te grijpen. Trump zou inmiddels hebben besloten om de protesten te ondersteunen, maar de vraag blijft wanneer en hoe hij dat zal doen. Volgens ingewijden wordt er op dinsdag met adviseurs gesproken over verschillende opties. Op sociale media gaf Trump aan dat de Verenigde Staten klaar staan om te helpen ‘zoals nog nooit tevoren’, hoewel hij geen verdere details heeft gegeven. De Iraanse leiders blijven ondertussen afwachtend en beschouwen de protesten als pogingen om het land te destabiliseren, terwijl de spanningen verder oplopen.
