Hoge risico’s en geopolitieke spanningen
De situatie rond Groenland vertegenwoordigt momenteel de meest serieuze crisis in de betrekkingen tussen Noord-Amerika en Europa sinds tientallen jaren. Waar deze crisis precies naartoe leidt, blijft onzeker. De Britse premier probeert momenteel met de Amerikaanse president Donald Trump te onderhandelen om de dreiging van invoertarieven af te wenden, maar hij weert zich tegen elke verandering in de principes van Deense soevereiniteit.
Actuele gebeurtenissen en diplomatieke reacties
Op zondag 18 januari 2026, kwam het nieuws dat premier Keir Starmer aanvankelijk deze week met de bevolking in het hele land in beweging wilde komen via de “cost of living tour”, gericht op het inspelen op de zorgen van de kiezers in een bijzonder belangrijk verkiezingsjaar. Deze plannen werden echter belemmerd door de dreiging van Trump met betrekking tot Groenland. In het weekend hielden de premier en zijn team gesprekken in Downing Street en met Europese bondgenoten over de reactie op de nieuwste, uitdagende actie van de Amerikaanse president.
Trump dreigt met het opleggen van een extra belasting op goederen uit Frankrijk, Duitsland, Nederland, Noorwegen, Zweden en Finland vanaf 1 februari. Deze maatregel leidt tot een aanzienlijke escalatie van de spanningen tussen de Amerikaanse en Europese bondgenoten, specifiek over Groenland, en heeft velen verbaasd en geïrriteerd. Een beleidsmedewerker stelde dat de situatie ‘door de looking glass’ gaat en dat men zich afvraagt of de president zal terugkrabbelen, of dat hij dat niet zal doen.
De standpunten van leiders en de internationale reactie
Tot dusver proberen het Verenigd Koninkrijk en zijn bondgenoten Trump te bewegen tot terughoudendheid. Starmer noemt de beslissing om 10% tarieven op het Verenigd Koninkrijk en zeven andere Europese landen op te leggen “volkomen verkeerd” en benadrukt dat de toekomst van Groenland volgens hem een zaak is voor de Groenlanders en de Denen. Op zondag gaf het Verenigd Koninkrijk samen met Denemarken, Finland, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Noorwegen en Zweden een gezamenlijke verklaring uit waarin werd gewaarschuwd dat de dreiging met tarieven de trans-Atlantische betrekkingen ondermijnt en een risicovolle neerwaartse spiraal veroorzaakt.
Deze escalatie zou mogelijk het gevolg zijn van de recente besluitvorming van acht Europese NAVO-lidstaten om een verkenningsmissie naar Groenland uit te voeren. Italiaanse premier Meloni, die op zondag met Trump sprak, suggereerde dat de White House de militaire oefeningen verkeerd had geïnterpreteerd en dat deze niet tegen Rusland en China gericht waren, maar tegen internationale veiligheid in het Noordpoolgebied.
Risico’s en strategische onzekerheden
De Europese leiders benadrukken dat de gezamenlijke inspanning zich richt op het versterken van de Arctische veiligheid en dat het “pre-coördinaat” militaire oefenprogramma Arctic Endurance zonder bedreiging voor andere landen wordt uitgevoerd. Tegelijkertijd herhalen zij dat Nederland en zijn partners bereid zijn samen te werken met de VS om de veiligheid in het Hoge Noorden te verbeteren. Het is onzeker of de Verenigde Staten bereid zijn via NAVO samenwerkingsverbanden te blijven werken in het licht van Trump’s toenemende voorkeur voor unilaterale acties.
Trump heeft vanaf het begin duidelijk gemaakt dat hij Groenland wil annexeren om de Amerikaanse veiligheid te versterken en de invloedssfeer uit te breiden. Denemarken heeft Trump gewaarschuwd dat de Amerikaanse aanwezigheid op Groenland volgens eerdere verdragen al uitgebreid kan worden, maar dat lijkt niet voldoende te zijn.
Internationale en binnenlandse implicaties
Trump lijkt het multilaterale systeem te ondermijnen door het opzeggen van 66 multilaterale verdragen en het terugdraaien van miljarden dollars aan internationale uitgaven. Deze recente breuk wijst op een ommekeer in de globalistische fundamenten waarmee de wereldorde vorig jaar nog werd gekenmerkt. Het VK en zijn bondgenoten vinden dat de dreiging rondom Groenland een rode lijn vormt.
De Britse premier probeert Trump te overtuigen om de invoertarieven te herzien, terwijl hij tegelijkertijd de nadruk legt op de solidariteit met Deense soevereiniteit. Het is te verwachten dat Starmer de Britse positie zal herhalen, evenals het belang van een nauwere relatie tussen het VK en de VS. Hij zal zich ook (niet in dezelfde bewoordingen als Macron) verzetten tegen de intimidatie en dreigementen van Trump en betogen dat de tarieven niet in het belang van beide landen zijn.
Toekomstige ontwikkelingen en internationale risico’s
Hoewel het VK de spanningen probeert te de-escaleren, blijven de risico’s groot. Tensions blijven bestaan over tarieven en handel, en er bestaat de mogelijkheid dat de escalatie zich uitbreidt tot conflicten of het uiteenvallen van de NAVO, vooral rondom de mogelijkheid dat de VS militaire acties onderneemt tegen Groenland. Dit alles vormt een van de meest ernstige crisissen in de trans-Atlantische betrekkingen van de afgelopen decennia.
