Onvoldoende medische begeleiding na blootstelling aan giftige stoffen
Na een ontmoeting met de overheid een jaar geleden uiten Britse veteranen die in Irak waren gestationeerd, hun teleurstelling en gevoelens van verwaarlozing. Zij zeggen dat ze niet de wettelijke biologische screenings hebben ontvangen, ondanks dat de officiële richtlijnen dat voorschrijven. Sky News onthult dat veterancorpsleden in 2003 op de chemische verwerkinginstallatie Qarmat Ali waren gestationeerd, waar ze in contact kwamen met gevaarlijke stoffen.
Deze veteranen, die jarenlang te maken hebben gehad met verschillende gezondheidsproblemen zoals kanker, tumoren, bloedneuzen en huiduitslag, werden blootgesteld aan een locatie die destijds
vol zat met fel oranje sodium dichromaat, een uiterst giftig carcinogeen. Een intern document van de RAF-gezondheidsdienst dat door Sky News is verkregen, toont aan dat men in 2003 op de hoogte was van het verhoogde risico op kanker en dat men adviseerde om biologische screening aan te bieden.
Desondanks bevestigen 15 veteranen die vanuit Qarmat Ali zijn uitgezonden dat zij geen medische screening of doorlopende zorg hebben gekregen, ondanks de bekende risico’s. Velen kampen nu met gezondheidsproblemen, terwijl anderen aangeven dat hun situatie voelt als een ’tikkende tijdbom’.
Het onderhoud van de site en de blootstellingsmethoden
De locatie werd gekenmerkt door een enorme hoeveelheid zakken vol chemicaliën, vaak opengebarsten en met de inhoud die in de lucht werd verspreid. Pete Lewis (53), die in Qarmat Ali diende, ondergaat al acht of negen operaties om kanker te verwijderen. Hij heeft littekens op zijn gezicht en een grote huidtransplantatie op zijn borst, voortgekomen uit terugkerende huidkanker. Lewis beschrijft dat hij voortdurend vecht tegen tumoren, wat voor hem een voortdurende strijd betekent.
Hij was een van de ongeveer 88 Britse soldaten die in de eerste maanden van de Irak-oorlog werden ingezet voor bewaking rondom de installatie. Het is niet duidelijk of het industriële complex ooit militaire waarde had; het werd vooral beschouwd als belangrijk voor de olieproductie.
De site was bedekt met zakken gevuld met een oranje poeder, die vaak open werdengemaakt en waarvan de inhoud in de lucht werd gespoten. Soldaten zoals Jon Caunt herinneren zich dat ze niet geïnformeerd waren over de aard van de chemicaliën in de zakken en dat ze deze best konden inhaleren.
Sommigen dachten dat het stof op de site veilig was omdat er geen waarschuwingen waren. Tony Watters, eveneens RAF-veteraan, vertelt: “We dachten niet na over wat het was. We werden verteld dat de locatie veilig was.”
Ontstaan en ontdekking van gezondheidsproblemen
Tijdens de hitte van 50 °C probeerden de soldaten zich te richten op hun taken, zoals het bewaken van mogelijke geïmproviseerde explosieven en het omgaan met eventuele onrusten. Tegelijkertijd vertoonden velen symptomen zoals bloedneuzen, huiduitslag en zweren die niet verklaard konden worden. Het werd pas duidelijk welke gevaarlijke stoffen er in het spel waren toen maanden later een monitor met een skull en kruisen werd opgehangen door werknemers in hazmatpakken met respiratoren, die waarschuwde voor chemicaliënblootstelling aan sodium dichromaat.
De veteranen beschrijven dat ze bij terugkeer in het Verenigd Koninkrijk een brochure kregen over de gevaren van sodium dichromaat, maar dat velen niet op de hoogte waren van de gezondheidsrisico’s die gepaard gingen met de blootstelling. Het blijkt dat de RAF zelf al in 2003 wist dat sodium dichromaat een klasse A-carciogeen was, wat betekent dat er een sterke samenhang met kanker bestaat.
Risico’s, gezondheidsklachten en het gebrek aan follow-up
Volgens een brief van november 2003, opgesteld door de Directie Gezondheidsdiensten, kan langdurige blootstelling leiden tot schade aan de neus, irritatie van de longen, dermatitis en een verhoogd risico op long- en neuskanker. Hoewel het document waarschuwde voor de gevaren en het belang van het identificeren van blootgestelde personen, werden de meeste veteranen niet systematisch gecontroleerd of kregen ze medische screenings.
De brief benadrukte dat verdere acties onder meer inhield dat blootgestelde militairen geïdentificeerd en hun medische dossiers aangepast zouden worden om de blootstelling te documenteren, inclusief het aanbieden van biologische screening zodra de aantallen bekend waren. Desondanks zeggen de 15 veteranen dat ze geen medische screening hebben ontvangen.
Vergelijking met Amerikaanse veteranen en doorlopende problemen
In de twintig jaar sinds de blootstelling hebben veel veteranen het contact verloren, sommige volledige onwetend of niet bewust van de blootstelling. Amerikaanse veteranen, ongeveer 830 in totaal, die in Qarmat Ali dienden, profiteerden van een nationale onderzoeksprocedure die bevestigde dat zij onbedoeld werden blootgesteld aan giftige stoffen. Zij krijgen ondersteuning via het Amerikaanse Department of Veterans Affairs en kunnen aanspraak maken op gepaste hulp.
Dit gebeurde ook na het overlijden in 2009 van luitenant-kolonel James Gentry van de Nationale Garde, die was overleden aan kanker. Het Amerikaanse leger verklaarde dat zijn dood verband hield met blootstelling aan sodium dichromaat, zoals blijkt uit rechtbankdossiers. Ondanks dat RAF-soldaten langer en vaker op de site waren ingezet, is er in het Verenigd Koninkrijk geen officieel onderzoek ingesteld of speciale steun geregeld.
Medische gevolgen en de huidige situatie van veteranen
Drie van de vijftien veterannen die Sky News sprak, vertelden dat ze sinds de blootstelling symptomen vertonen, waaronder vier die kanker hebben gehad en een die een hersentumor kreeg. Jim Garth verklaart: “Mijn huidkanker verdwijnt nooit. Het is behandelbaar, maar zodra de behandeling klaar is, komt het terug.”
Pete Lewis, die meerdere operaties heeft ondergaan, zegt: “Ik ben op een punt gekomen dat ik er niet meer om geef… het zal me uiteindelijk toch doen.” Caunt benadrukt dat hij zich nu een ’tikkende tijdbom’ voelt en dat zorgen over blootstelling aan sodium dichromaat angst en stress veroorzaken, wat bijna twintig jaar van zijn militaire loopbaan heeft beïnvloed. Hij zegt dat de onzekerheid over de toekomst nerveus maakt.
Politieke reactie en de onvrede onder veteranen
Na een rapport van Sky News in 2024 ontmoetten sommige veteranen oppositieleden in het parlement. John Healey, toen nog minister van Defensie, stelde dat zij “antwoord op hun vragen” zouden krijgen. In januari van het afgelopen jaar hadden zij opnieuw een gesprek met de overheid in Westminster. Echter, meer dan een jaar later is er nog steeds geen concrete actie ondernomen om hun situatie te verbeteren of de risico’s te verminderen.
Het Ministerie van Defensie stelde dat ze de zorgen serieus nemen en dat er een milieustudie was uitgevoerd, waarvan de resultaten aantoonden dat de blootstellingsniveaus destijds onder de richtlijnen van de Britse overheid lagen. Maar in februari 2004 erkende het ministerie dat vóór de schoonmaakwerkzaamheden na de inzet de vervuilingsniveaus waarschijnlijk hoger waren geweest. Volgens het ministerie kunnen veteranen medische hulp krijgen via Defensie Gezondheidsdiensten en andere diensten, en kunnen zij aanspraak maken op compensatie onder het Oorlogswaarderingsregime.
Desondanks blijft de klacht onder veteranen dat zij nooit adequaat gereageerd is op hun zorgen of dat zij niet de juiste screenings of steun hebben ontvangen. Jon Watter beschuldigt de politiek ervan niet de verwachtingen te waarmaken en roept op tot een volledige onafhankelijke onderzoek om te achterhalen waarom zij blootgesteld werden en welke vervolgstappen nodig zijn, voor het te laat is.
