Ontwikkeling van de protesten en de context
De protesten in Iran zijn vorige maand begonnen in Teheran, veroorzaakt door een scherpe daling van de waarde van de rial valutas. Inmiddels hebben zij zich uitgebreid tot alle 31 provincies van het land. De demonstraties vormen momenteel de grootste uitdaging voor de Iraanse regering sinds enkele jaren.
Overheidsreactie en dreigementen
De hoogste leider van Iran heeft gewaarschuwd voor een harde onderdrukking van de protesten. Een procureur in Teheran liet weten dat sommige demonstranten mogelijk terechtstaan voor de doodstraf. De autoriteiten kondigden een landelijke internetblokkade aan, waardoor communicatie met de buitenwereld werd beperkt. Staatsmedia beschuldigden “terroristische agenten” uit de VS en Israël van het stimuleren van de protesten.
Eigenlijke confrontaties en geweld
Volgens het Amerikaanse Human Rights Activists News Agency zijn bij de recente onlusten minstens 62 mensen omgekomen, en meer dan 2.300 personen zijn gearresteerd. Er werden meldingen gedaan dat verschillende politieagenten door “bewapende demonstranten” werden doodgeschoten. Tasnim, een semi-officieel news agency, meldde dat sommige demonstranten de doodstraf riskeren wegens de vernielingen aan publiek eigendom en het zogenoemde ‘moharebeh’, oftewel ‘oorlog voeren tegen God’.
Verband met internationale politiek
Binnen een korte verklaring in de V.S. heeft Donald Trump gezegd dat de Amerikaanse overheid zich zal mengen als de Iraanse regering opnieuw begint met het gebruik van geweld. Tijdens een briefing over de Venezolaanse olie op vrijdagavond prees Trump de protesten en stelde dat Iran “in grote problemen” verkeert. Hij benadrukte dat de VS zich zal mengen, niet door militair ingrijpen, maar door “ze erg hard te treffen waar het pijn doet.”
Politieke achtergronden en publieke steun
Reza Pahlavi, de oudste zoon van de laatste Iraanse monarch Mohammad Reza Pahlavi, riep op tot massale demonstraties. Hij uitte zijn steun aan de protesten en spoorde Iraniërs aan om de straat op te gaan. Pahlavi, die sinds 1979 in de Verenigde Staten woont, wordt beschouwd als een symbolisch figuur in de oppositie.Hoewel hij herhaaldelijk heeft gezegd geen politieke macht te zoeken, positioneert hij zich als een verenigende kracht voor degenen die verandering wensen.
De Iraanse regering heeft op haar beurt de oproep van Pahlavi veroordeeld en benadrukt dat de protesten worden gesteund door “buitenlandse machten.” Het buitenland reageerde bovendien met gezamenlijke veroordelingen. Zo heeft de Britse, Franse en Duitse leiderschap vrijdag laten weten de Iraanse repressie en het geweld tegen demonstranten scherp te veroordelen en zich ernstig zorgen gemaakt over de rapportages over het gebruik van geweld door Iraanse veiligheidstroepen.
De rol van internet en communicatie onder druk
De protesten werden kracht bijgezet door een volledige landelijke internetstoring, die ook internationale communicatie en telefonie beïnvloedde. Volgens internetmonitor NetBlocks begon deze beperking op donderdagavond en duurde tot vrijdag. Voorafgaand aan de demonstraties had de ex-verbannen kroonprins Reza Pahlavi opgeroepen tot massa’s protesten en Iran opgeroepen om zich te verenigen en hun eisen luidkeels te uiten. Pahlavi, die zich onder meer positioneert als een leidende figuur voor de oppositie, heeft herhaald dat hij niet op zoek is naar een permanente machtspositie en heeft benadrukt dat de protesten een impuls voor verandering zijn.
