Ontwikkeling van de protesten en hun escalatie
De protesten, die op zondag begonnen onder winkelbediendes in Teheran, zijn inmiddels uitgebreid naar andere groepen en regio’s binnen het land. Tijdens de nacht van woensdag bereikten de betogingen een bloederijk hoogtepunt, waarbij meerdere mensen gewond en gedood werden, zo berichten Iraanse media en mensenrechtenorganisaties. Deze gewelddadige geweldsuitbarstingen vormen een duidelijke escalatie van de demonstraties, die vooral gericht waren op de slechte economische situatie in Iran.
Politiek reactie en militaire betrokkenheid
Op dinsdag toonden de autoriteiten voor het eerst in lange tijd bereidheid tot dialoog door het oprichten van een ‘gespreksmechanisme’. Volgens een bron die door het Iraanse semi-officiële Fars-nieuwsagentschap werd aangehaald, braken er in de westelijke stad Lordegan harde confrontaties uit tussen politie en wat werd beschreven als bewapende demonstranten, waarbij meerdere mensen om het leven kwamen. De rights group Hengaw bevestigde dat veiligheidskrachten scherp vuur op protestanten hadden geopend, waardoor verschillende personen gewond en gedood werden.
In de centrale provincie Isfahan en de westelijke stad Kuhdasht werd eveneens één dode gemeld, en volgens Hengaw is een andere persoon neergeschoten in een andere regio. De demonstraties begonnen zondag onder winkelbediendes en handelaars in Teheran vanwege de torenhoge inflatie en de sterke devaluatie van de nationale valuta.
Uitbreiding en omvang van de protesten
De betogingen verspreidden zich snel naar verschillende sectoren en regio’s van Iran. Zo namen studenten aan de protesten deel in Teheran, terwijl demonstranten woensdag probeerden een overheidsgebouw te bestormen. Volgens Hengaw werden gisteren ook protestacties en arrestaties gemeld in de westelijke provincies Kermanshah, Khuzestan en Hamedan. De Iraanse Revolutionaire Guard – een militaire groep die direct rapporteert aan de hoogste leider Ali Khamenei – meldde dat een lid van de Basij-volunteer paramilitaire eenheid in Kuhdasht was gedood, met 13 anderen die gewond raakten tijdens de ongeregeldheden.
Context en recente geschiedenis
De demonstraties van deze week zijn de eerste sinds dat Iran in de zomer werd getroffen door luchtbombardementen, wat aanvankelijk leidde tot een beperkte golf van patriottisme en solidariteit. De huidige protesten worden aangewakkerd door de economische crisis veroorzaakt door sancties uit het Westen, hoge inflatiecijfers van 40%, en de nasleep van Israëlische en Amerikaanse aanvallen op Iran’s nucleaire infrastructuur en militaire leiderschap. Het land bevindt zich op een gevaarlijk en onzeker keerpunt, waarbij de regering maar beperkte opties heeft om de problemen het hoofd te bieden.
Overheidsreactie en sociale spanningen
De Iraanse overheid reageert vaak streng op protesten en betogingen. Toch leek de regering deze keer enige openheid te tonen door het doen van een meer verzoenende geste; zij kondigden aan in gesprek te willen gaan met vertegenwoordigers van vakbonden en verkopers. Deze mededeling bleef echter vaag en onduidelijk. Op woensdag berichtte het activistische nieuwsplatform HRANA over een substantiële aanwezigheid van veiligheidsdiensten, arrestaties en vuurgevechten in verschillende steden. Sommigen van de demonstranten, vooral studenten, werden aangehouden en later weer vrijgelaten.
